ต้อเนื้อเป็นอีกโรคหนึ่งที่พบได้บ่อยในคนไทย และคนที่อยู่ในประเทศแถบเส้นศูนย์สูตร สาเหตุของต้อเนื้อเชื่อว่าเกิดจากการที่ผิวหน้าดวงตาสัมผัสกับแสงอัลตร้าไวโอเลตเช่นเดียวกับต้อลม นอกจากนี้ปัจจัยอื่นๆที่อาจเป็นสาเหตุของต้อเนื้อ ได้แก่  ลม ฝุ่น ควัน อากาศแห้ง หรือสิ่งระคายเคืองตาอื่นๆ เป็นต้น

              ต้อเนื้อจะมีลักษณะเป็นเนื้อเยื่อของเยื่อตาที่นูนหนาเป็นพังผืดและเส้นเลือด รูปสามเหลี่ยม อยู่บริเวณหัวตาหรือหางตา ยอดของสามเหลี่ยมจะยื่นเข้าไปเนื้อกระจกตา ผู้ป่วยที่มีต้อเนื้ออาจพบมีต้อลมร่วมด้วย  อย่างไรก็ตามผู้ป่วยบางรายก็มีแต่ต้อลมโดยไม่มีต้อเนื้อ

              อาการของต้อเนื้อคล้ายคลึงกับต้อลมคือ มีตั้งแต่ไม่มีอาการใดๆเห็นเพียงเนื้อเยื่อนูนแดงที่หัวหรือหางตา หรือมีอาการตาแดงคัดเคืองตาจากการอักเสบของต้อเนื้อ อาการตาแห้งจากการที่ต้อเนื้อทำให้การกระจายตัวของน้ำตาที่ผิวหน้าดวงตาผิดปกติไป และหากต้อเนื้อมีขนาดใหญ่ยื่นเข้าไปกระจกตามากจนบดบังรูม่านตาก็อาจทำให้ผู้ป่วยตามัวลงได้

              ภาวะแทรกซ้อนที่พบได้บ่อยจากต้อเนื้อ ได้แก่ สายตาเอียง โดยจะมีสัดส่วนแปรตามขนาดของต้อเนื้อ นั่นคือยิ่งต้อเนื้อที่มีขนาดใหญ่ยื่นเข้าไปในกระจกตามากเท่าไร ก็ยิ่งมีโอกาสทำให้เกิดสายตาเอียงมากขึ้นเท่านั้น และหากดวงตาสัมผัสกับสิ่งระคายเคืองอาจทำให้เกิดการอักเสบของต้อเนื้อได้ โดยต้อเนื้อจะมีลักษณะแดงนูนและใหญ่ขึ้น

              การรักษาต้อเนื้อมี 2 แบบ คือ การรักษาโดยไม่ผ่าตัด และการรักษาด้วยการผ่าตัด  การรักษาโดยไม่ผ่าตัดประกอบด้วย การสังเกตอาการ และหลีกเลี่ยงปัจจัยเสี่ยงหรือสิ่งระคายเคืองที่อาจเป็นสาเหตุทำให้ต้อเนื้อมีการอักเสบหรือมีขนาดใหญ่ขึ้น  นอกจากนี้อาจใช้ยากลุ่มน้ำตาเทียม หรือยาแก้อักเสบชนิดที่ไม่มีสเตียรอยด์เป็นส่วนผสม เช่น ยาแก้ภูมิแพ้ เพื่อลดอาการระคายเคือง อาการตาแห้ง หรืออาการอักเสบจากต้อเนื้อเช่นเดียวกับต้อลมได้

                ส่วนการรักษาด้วยการผ่าตัด ทำได้โดยผ่าลอกเอาเนื้อเยื่อต้อเนื้อออกจากเยื่อตาและผิวกระจกตา เพื่อให้ผิวหน้าดวงตากลับมาดูเรียบเนียนปกติ การผ่าตัดจะทำเมื่อมีข้อบ่งชี้ดังต่อไปนี้

1. มีการอักเสบของต้อเนื้ออย่างต่อเนื่องเรื้อรัง ไม่ตอบสนองต่อการรักษาด้วยยา

2. ต้อเนื้อมีขนาดใหญ่ขึ้นจนเข้าไปบดบังรูม่านตา มีผลให้การมองเห็นลดลง

3. ต้อเนื้อที่แม้ยังไม่มีขนาดใหญ่จนบดบังรูม่านตา แต่ทำให้การมองเห็นด้อยลงจากการเกิดสายตาเอียง

4. ผ่าตัดเพื่อความสวยงาม

                ภาวะแทรกซ้อนที่พบได้บ่อยหลังการผ่าตัดต้อเนื้อ คือ การเกิดเป็นซ้ำของต้อเนื้อ ซึ่งมักพบในผู้ป่วยที่มีอายุน้อยหรือต้อเนื้อเป็นชนิดที่มีลักษณะนูนหนา แดง และอักเสบเป็นๆหายๆมาตลอด  การรักษาต้อเนื้อชนิดที่เกิดเป็นซ้ำก็มีหลักการเช่นเดียวกับการรักษาต้อเนื้อที่เป็นครั้งแรก อย่างไรก็ตาม  ต้องพึงระลึกไว้เสมอว่า ยิ่งทำผ่าตัดซ้ำหลายครั้งเท่าไร ยิ่งเพิ่มความเสี่ยงในการเกิดเป็นซ้ำของต้อเนื้อได้มากขึ้นเท่านั้น

โดย  รศ.พญ. เกวลิน  เลขานนท์  อนุกรรมการวิชาการ